มารู้จัก HbA1c หรือ น้ำตาลสะสมให้ลึกซึ้งกันครับ

HbA1C คือ อะไร หรือน้ำตาลสะสมคืออะไร วันนี้เราจะมาพูดถึงเรื่องง่ายๆที่มีความละเอียดอ่อนซ่อนอยู่นะครับ ไม่เฉพาะแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์นะครับ คนไข้เบาหวานควรรู้จักค่าผลเลือดตัวนี้เพื่อประโยชน์ในการดูแลตัวเองให้ดีขึ้นไปอีก

(บทความเหมาะกับบุคลากรทางการแพทย์ ด้วยความลึกของเนื้อหาและการทับศัพท์)

HbA1C คือ

HbA1C (ฮีโมโกลบินเอวันซี) คือ การตรวจวัดค่าเฉลี่ยของน้ำตาล (กลูโคส) ในเลือดที่จับกับฮีโมโกลบินของเม็ดเลือดแดงในช่วง 3-4 เดือนที่ผ่านมา (แพทย์บางท่านใช้คำว่า “น้ำตาลสะสม” เพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้น แต่โดยความหมายแล้วจะสะท้อนค่าเฉลี่ยของน้ำตาลในเลือดช่วงเวลาที่ผ่านมา) เพราะเม็ดเลือดแดงทั่วไปจะมีอายุขัยอยู่ประมาณ 100-120 วัน ดังนั้น ค่าน้ำตาลที่ตรวจได้จึงเป็นค่าน้ำตาลที่สะสมอยู่ในฮีโมโกลบินนานประมาณ 3-4 เดือน

HbA1c คือ

ซึ่ง HbA1C (ฮีโมโกลบินเอวันซี) เป็นค่าที่ช่วยพิจารณาและประเมินผลการรักษาโดยรวมในช่วงที่ผ่านมาว่าผู้ป่วยเบาหวานสามารถควบคุมระดับน้ำตาลได้ดีหรือไม่และยังช่วยคัดกรองและวินิจฉัยได้ว่าผู้ป่วยเป็นโรคเบาหวานหรือไม่ได้ด้วย

ค่า HbA1c เราทราบกันดีว่าเป็นการวัดน้ำตาลที่เกาะอยู่กับเม็ดเลือด โดยวัดค่าออกมาเป็นเปอร์เซ็นต์ (ดูรูปข้างล่างประกอบ เป็นโครงสร้างของ hemoglobin & glucose นะครับ) ค่านี้จะบ่งบอกถึงน้ำตาลเฉลี่ยในช่วง 3 เดือน ระยะเวลาตามอายุขัยของเม็ดเลือดแดง

HbA1C คือ

credit : Phimaimedicine

ประเด็นน่ารู้เรื่องที่ 1   HbA1c ไม่ได้เป็นค่าเฉลี่ยของน้ำตาลในช่วง 3 เดือนแบบตรงไปตรงมา แบบเท่าๆกันทั้ง 3 เดือน เพราะเม็ดเลือดแดงใหม่ๆที่อายุไม่เกิน 30 วัน ถ้านับวันนี้คือวันเจาะเลือด เม็ดเลือดแดงที่ผลิตเช้านี้ รวมถึงถึงตัวที่ผลิตมาเมื่อ 30 วันก่อน จะถ่วงน้ำหนักค่าเฉลี่ยน้ำตาลมากที่สุด คือได้คะแนนสูงสุดในการคำนวน

ยิ่งเม็ดเลือดแดงเก่าๆแก่ๆ อายุมาก หรือถูกผลิตมาเมื่อ 120 วันก่อน ยิ่งจะถูกถ่วงน้ำหนักน้อย และไม่ค่อยสำคัญเท่า ดังนั้นจะเห็นว่า หากคนไข้ที่เคยมีน้ำตาลสูงมากๆ ในหลายเดือนก่อน ต่อจากนั้นเริ่มคุมน้ำตาลได้ดีสักเดือนหนึ่งก่อนการตรวจเลือด ค่า HbA1c ก็ลดลงได้เร็วมากครับ

ดังนั้น หากเจอคนไข้แบบนี้ก็ตรวจติดตามแค่เดือนเดียวก็จะเริ่มเห็นผลแล้ว ไม่ต้องอดใจรอจนถึง 3 เดือนก็ได้ครับ

และเมื่อพูดเป็นเลข HbA1c คนไข้มักจะไม่เข้าใจเท่ากับคำว่าน้ำตาล 100 -200 มิลลิกรัมเปอร์เซนต์ ที่เขาเข้าใจมากกว่า จึงควรจะแปลงเป็นน้ำตาลโดยเฉลี่ยให้คนไข้เข้าใจครับ

วิธีการแปลงก็ใช้สูตรดังนี้

estimated average glucose(mg/dl)= (28.7*HbA1c)-46.7 (จาก paper (Diabetes Care 2008;31:1-6) หรือดูในตารางในรูป ที่ 2 ครับ แต่คิดว่าคงจำกันไม่ไหวครับ

หรือจะใช้สูตรง่ายๆดังนี้

HbA1c 6 % เท่ากับน้ำตาลประมาณ 120 mg/dl  ดังนั้นทุกหนึ่งหน่วยของHbA1c ที่เพิ่มขึ้นให้บวกน้ำตาลไป 30mg/dl ง่ายๆเลย

7 ประมาณ 150
8 ประมาณ 180
9 ประมาณ 210 and go on and on ง่ายดีมั้ยครับ

HBA1C

บางโรงพยาบาลจะให้ค่า Estimated average Glucose
มาพร้อมกับ HbA1c ซึ่งก็สามารถใช้ได้ทันที จึงไม่ต้องคำนวณครับ

ประเด็นน่ารู้เรื่องที่  2 อย่าลืมว่าค่า HbA1c ไม่เท่ากับ fasting blood glucose ในใบ lab
แต่เป็นผลรวมระหว่าง fasting glucose และ postpandrial glucose (น้ำตาลในเลือดหลังทานอาหาร)

เมื่อ HbA1c สูงๆ จะเป็น contribution ของ fasting glucose มากกว่า
ส่วน HbA1c ต่ำๆ จะเป็น contribution ของ postpandrial glucose มากกว่า
ดูรูปที่ 1 ในกราฟแท่งสีแดง สีม่วงประกอบนะครับ
ดังนั้นเป็นที่มาของคนไข้ถ้าน้ำตาลแย่ๆ เป้าหมายเราจะเอา fasting glucose ให้ดีก่อน
แต่เมื่อ fasting glucose ดีแล้วแต่ HbA1c ยังไม่สวยงามดังใจเป็นเพราะ postpandrial glucose ยังไม่ดี เป็นปัจจัยหลักครับ

สุดท้าย ก่อนจะตรวจติดตามน้ำตาลโดยใช้ HbA1c อย่าลืม check false positive และ negative ดังในตารางในรูปนะครับ
ระวังว่าภาวะซีด anemia ทำให้ค่า HbA1c สูงขึ้นหรือต่ำลงก็ได้ แล้วแต่ประเภทของโรคซีดครับ

ประเด็นน่ารู้เรื่องสุดท้าย การใช้ HbA1c เพื่อวินิจฉัยเบาหวานโดยตัดค่าที่ HbA1c ≥ 6.5% นั้น ต้องใช้เป็น HbA1c ที่ NGSP certified and standardized to the DCCT reference assay (ยกคำพูดมาจาก guideline ทั้งท่อนเลย) และ Point of care A1C ที่ถึงแม้จะได้ NGSP certified จะไม่ใช้ในการวินิจฉัยครับ นอกจากนี้ ในเด็ก ยังไม่มีข้อมูลแน่ชัดในการใช้ A1C cut point เดียวกับผู้ใหญ่เพื่อวินิจฉัย DM ครับ

วันนี้พอแค่นี้ก่อน 😀
ไว้วันหลังจะมาเล่าให้ฟังนะครับ ว่าน้ำตาลสะสมที่ใช้ในปัจจุบันนอกจาก HbA1c แล้วมีอะไรบ้าง Have a good day ครับ

ที่มา
Standards of Medical Care in Diabetes 2017. Diabetes care 2017;39
Limitations of A1C Interpretation. South Med J. 2015;108(12):724-729
Diabetes Care 26:881– 885, 2003

รูปภาพจาก 
https://type1diabeater.com/my-hba1c/

วัคซีนในเบาหวาน 
มาทำความรู้จัก GLP-1 analogs กันครับ 
Spread the love

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *